EN
„Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” (ISSN 0867-0633) to dwumiesięcznik literaturoznawczy wydawany od 1990 przez Instytut Badań Literackich PAN we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Cultura Litteraria.
EN

Artykuły: Jakub Momro

Implozje

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2020 / 1

Tekst dzieli się na dwie części. W pierwszej ustanowiono ogólną ramę dla rozumienia współczesnego kryzysu. Podstawowa teza głosi, że nie sposób dziś oddzielić problemu uprawomocnienia nauk humanistycznych od porządku nauk pozytywnych oraz problematyki epistemologicznej nauk pozytywnych, aplikacyjnych oraz modelowych (jak matematyka). Problem, jaki stoi przed humanistyką jest zatem nie tyle legitymizacja statusu własnej wiedzy, lecz to, w jaki sposób odnosi się do kwestii form życia. Druga teza głosi, że teoriopoznawczą kategorią, generującą pojęcia, pozostaje nowocześnie rozumiana wyobraźnia. Na drugą część artykułu składa się wprowadzenie koncepcji „implozji czasu” jako katastroficznego obrazu-myśli, oraz analiza Melancholii Larsa von Triera.

Słowa kluczowe: katastrofa – wyobraźnia – obraz-myśli – kino-apokalipsa – implozja – temporalność – melancholia – depresja – klinika – osobliwość

Spotkania na krańcach życia

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2020 / 1

Artykuł jest próbą nakreślenia podstawowych wątków dzisiejszej sytuacji humanistyki wobec wyzwań, jakie stają przed człowiekiem jako gatunkiem dążącym do destrukcji świata. Główną teza szkicu jest następująca: nauki o człowieku muszą przeformułować swoje sposoby uprawomocnienia i tworzenia wiedz oraz procedur prawdy. W artykule autor stara się pokazać zasadnicze elementy kryzysu biologicznego, technologicznego, środowiskowego i klimatycznego w kontekście kryzysu dyskursywnego i politycznego, który przejawia się w odrodzeniu wyobraźni apokaliptycznej. 

Słowa kluczowe: wyobraźnia apokaliptyczna – zagłada gatunków – śmierć biologiczna – polityka natury – kontrakt naturalny – wojny klimatyczne – kryzys klimatyczny – biosfera

Kobiety, dzieci i „środki bez celów”. Filozofia polityczna reportażu

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2019 / 6

Artykuł stanowi analizę pisarstwa Edwarda W. Saida, które w połączeniu z fotografiami Jeana Mohra tworzy hybrydyczną i fragmentaryczną całość, którą można uznać za filozoficzny esej non-fiction. W książce Palestyńczycy. Za ostatnim niebem, poświęconej niezwykle trudnej politycznie, społecznie, symboliczni i egzystencjalnie ludu palestyńskiego, jego uchodźctwa oraz krzywdy wygnania nieustannie padają pytanie o relację prawdy jako referencji do prawdy jako hegemonicznego znaczenia kulturowego i politycznego, o miejsce tych, którzy zostali pozbawieni własnego terytorium, wreszcie: o cierpienie i granice jego ekspresji oraz ekspresji w „imię i pod nieobecność” podmiotów tego bólu. Naczelne pytanie dotyczy tego, czy niefikcyjne i hybrydyczne dzieła, rodzaj pisania i reprezentacji w toku mogą stać się skutecznym narzędziem interwencji politycznej i teoriopoznawczej.

Słowa kluczowe: Palestyna – referencja – hegemonia – uchodźcy – wypędzenie – terytorium – polityczność – praktyczna teoria

Co tu kryć?

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2019 / 4

Artykuł jest próbą wprowadzenia narzędzi analitycznych do opisu zjawiska  współczesnego maranizmu odrębnych od tych, które opierają się na dialektyce sekularyzacji czy szerzej: odczarowania i determinizmu późnonowczesnego postsekularyzmu. Autor, wychodząc od zasadniczej krytyki pojęcia tożsamości jako doksy nauk humanistycznych i wykorzystując materializm tkwiący w psychoanalizie oraz współczesnym spinozyzmie, stara się pokazać, w jaki sposób maran z figury religijnej identyfikacji lub jej braku przeobraża się we współczesny heteronomiczny „podmiot mniejszościowy”, który nieustannie szuka miejsca i czasu dla właściwej sobie ekspresji. 

Słowa kluczowe: nowoczesność – tożsamość – maranizm – sekret – mniejszościowość – wspólnota – immanencja

Wyobraźnia antynomiczna

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2018 / 5

Tekst jest zarysem jednego z głównych paradygmatów nowoczesnej myśli, która domaga się tyleż kontynuacji, co rewizji i aktualizacji. Myślą tą jest dialektyka łącznie myślanych pojęć i praktyki (teorii praktycznej), a więc już nie w tradycji idealistycznej filozofii praktycznej, lecz w trybie materialistycznie rozumianej podmiotowości i historii. Dialektyka ta zakłada sprzeczność jako nieredukowalny prawdziwościowy element „świata odczarowanego” oraz „świata ekstazy komunikacji”, logiczny składnik refleksji, a także egzystencjalny ruch „zniesienia”, a więc wykroczenia poza zastane antynomie. Kluczowa kategoria wyobraźni jako krytyki (wywiedziona z Kantowskiej koncepcji „wyobraźni transcendentalnej”) pozwala potraktować zasadę nowoczesności antytetycznej jako dynamikę otwarcia i zaangażowania, której swego rodzaju skrótowym podsumowaniem jest utopia teraźniejszości. Dialektyczna wyobraźnia umożliwia również krytykę reguł uprawomocnienia dyskursów, które opierają się na prostej negacji języków antytetycznych (vide: Bruno Latour). Zarazem jednak w szkicu zostają poddane krytyce projekty oparte na fetyszu sprzeczności (dekonstrukcja Derridy jako aporetyka). Punkt dojścia stanowi nie tyle diagnoza „stanu wiedzy” w naukach o człowieku, ile propozycja wyobraźni epistemologicznej, dającej szansę nie tylko na pomyślenie wolności, ale jej doświadczenie.
Słowa kluczowe: wyobraźnia, sprzeczność, aporia, dialektyka, utopia, teraźniejszość

Epistemologia anachronizmu

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2017 / 1

Artykuł jest częścią większego projektu poświęconego problemowi anachronizmu w nowoczesnych i współczesnych naukach o człowieku. Wychodząc z założenia o istnieniu „innej nauki”, autor stara się wypracować oryginalną koncepcję teorii krytycznej, która opierałaby się nie tyle na generalnych założeniach stanowiących podstawę analizy teoretycznej i praktyk kulturowych, ile na swoistej koncepcji czasu oraz poznawczej relacji podmiotu do obiektu epistemologicznego. Najdoskonalszym przykładem tego typu analizy są pisma Theodora W. Adorna, a zwłaszcza jego analizy estetyczne oraz konstelacja mikrologicznych analiz w Minimach moraliach.

Słowa kluczowe: teoria krytyczna, epistemologia, „inna nauka”, anachronizm

Echo i medium

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2016 / 2

Jakub Momro
UJ
Echo i medium
Tekst jest próbą nakreślenia widmontologii, wykraczającej poza paradygmat wizualności i opierający się na modelu dźwiękowym (akustycznym, muzycznym czy mówiąc najszerzej: obejmującym całą fonosferę). Punktem wyjścia jest nakreślenie koncepcji „obrazu akustycznego”, wyrastającej z lektury Pierre’a Bouleza i Jeana-Luca Nancy’ego, którzy wiążą ze sobą percepcję, wyobraźnię i poznanie i odnoszą je do niemimetycznego obrazu dźwiękowego. W pozostałych częściach autor przedstawia dwa sposobu ujmowania dźwięku w nowoczesności: dialektyczny (G.W.F. Hegel) oraz zdarzeniowy (G. Deleuze). W obu przypadkach widmo dźwiękowe, wprost lub pośrednio problematyzowane, okazuje się jedną z najistotniejszych kategorii opisujących doświadczenia nowoczesnego podmiotu.
Słowa kluczowe: obraz akustyczny – widmontologia – percepcja-wyobraźnia – zdarzenie

Fenomenologia ucha

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2015 / 5

Tekst jest wprowadzeniem do zjawisk związanych z kulturowymi aspektami słuchania i słyszenia, głosu oraz – ogólnie – nowoczesnej i współczesnej sonosfery. Autor stara się pokazać alternatywny do wizualnego paradygmat poznawczy oparty na głosie i dźwiękach, a także uwypuklić te wątki we współczesnej myśli teoretycznej, których autorzy wybierają za centralny punkt swojej refleksji „sferę akustyczną” ludzkiego doświadczenia.

Logiczna składnia obłędu. (Wittgenstein, Beckett, Bernhard)

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2013 / 6

Artykuł jest próbą analizy filozofii Ludwiga Wittgensteina z perspektywy afektu szaleństwa. Autor pokazuje, w jaki sposób filozofia języka staje przestrzenią namysłu nad granicami poznania świata i możliwości artykulacji doświadczenia rzeczywistości. Interpretując figury obłędu, autor sięga do nowoczesnych tekstów literackich (Samuel Beckett, Thomas Bernhard) po to, by pokazać złożoną relację między językiem, statusem pojęć i pozycją afektu w dyskursie nowoczesnym. Główną tezą artykułu jest podstawowa sprzeczność nowoczesności rozumianej jako przestrzeń poznania i języka. Z jednej strony mamy do czynienia z obłędem wynikającym z radykalnej niemożliwości epistemologicznej, z drugiej – z doświadczeniem radykalnej niewyrażalności i milczenia, które wiąże się z afektem.

Wirtualność i apokalipsa

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2012 / 4

Artykuł jest próbą pokazania dialektyki dwóch paradygmatów nowoczesnego traktowania realizmu. Z jednej strony w dyskursach nowoczesnych – zarówno filozoficzno-teoretycznych, jak i literackich – wyraźnie widoczna jest kwestia apokalipsy rozumianej zarówno jako uniwersalna katastrofa świata możliwego do przedstawienia w języku, jak i objawienie problematycznych ontologicznie i poznawczo relacji między subiektywnością, światem a dyskursem. Z drugiej – języki nowoczesności są wyrazem modernistycznych problemów z uprawomocnieniem statusu przedmiotów, obiektów i rzeczy, które podlegają dyskursom wirtualności. W tekście poddano analizie zarówno kluczowe teksty filozoficzne (Derrida, Deleuze, Baudrillard), jak i znaczące utwory literackie (Krasznahorkai, Robbe-Grillet)

Ironia, świadomość, śmierć

Indeks autorów: Jakub Momro
Numer: 2007 / 6

Recenzja. Michał Warchala Autentyczność i nowoczesność: idea autentyczności od Rousseau do Freuda, Kraków 2006

Korzystając ze strony wyrażacie Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. W każdej chwili możecie Państwo zmienić ustawienia cookies a także dowiedzieć się na ich temat więcej. Kliknij tutaj Nie pokazuj więcej tej informacji