EN
„Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” (ISSN 0867-0633) to dwumiesięcznik literaturoznawczy wydawany od 1990 przez Instytut Badań Literackich PAN we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Cultura Litteraria.
EN

Artykuły: Krzysztof Obremski

Analityczna wiedza zwieńczona interpretacyjną wiarą. O rozwiązywaniu „Gadki” Jana Kochanowskiego („Fraszki” III 78)

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2021 / 4

Trwające przez dziesięciolecia zgłębianie tajemnicy, jaką wciąż pozostaje Gadka (Fraszki III 78), nie przybliża do analityczno-interpretacyjnego konsensusu. Autorzy poszczególnych odpowiedzi na pytanie, które stawia sześciowersowy epigram, swą „wiedzę” badacza niejako wieńczą „wiarą” w to, że właśnie ich pomysł powinien zostać uznany za finalne rozwiązanie tajemnicy Gadki. Zarazem czymś poznawczo ważkim jest sam tryb formułowania analiz czy interpretacji wiodących do poszczególnych rozwiązań. Równie ważne jak wielorakie odpowiedzi na pytanie o „źwierzę o jednym oku” powinno być spojrzenie na różne sposoby mierzenia się z wyzwaniem, które stanowi Gadka.

Słowa kluczowe: Jan Kochanowski, Gadka, analiza, interpretacja, metodologia

Dwie narracje o Polsce 1981 roku: „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej” – „Dwie ojczyzny, dwa patriotyzmy”

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2021 / 3

W artykule jest przeprowadzona analiza porównawcza dwóch tytułowych tekstów: „Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej” oraz Dwóch ojczyzn, dwóch patriotyzmów. Obydwie wypowiedzi podmiotów niezależnych od władzy partyjno-państwowej (I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” oraz „prezydenta opozycji” Jana Józefa Lipskiego) współtworzyły relację „niezgodnej zgodności”: były zarazem jawnie antysocjalistyczne, ale werbalizowały dwa odmienne spojrzenia na Polskę 1981 roku, nie tyle przeciwstawne, ile postrzegające ją w różnych wymiarach.

Słowa kluczowe: NSZZ „Solidarność”, Jan Józef Lipski, narracja o Polsce, pentada Kennetha Burke’a

Instrukcja z wychodka zlewni mleka: nikiforma – wymowa pokazowa – gatunek

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2019 / 3

Wychodkowa instrukcja z pewnością mogłaby znaleźć się w Nikiformach Edwarda Redlińskiego – tryb warunkowy jest uzasadniony jedynie tym, że została odkryta już w połowie lat 80,, a więc nieco później niż ukazała się antologia nikiformowych „tekstów gotowych”. Niezależnie od znamiennego dla urzędniczej Polski Ludowej wysłowienia wychodkowa instrukcja może stać się materią przynajmniej trojakiej lektury, to jest jako: nikiforma, tekst czytany poprzez medium klasycznej teorii retorycznej z jej genologią retoryczną oraz jako problem ponowoczesnej atrybucji gatunkowej. Instrukcja pozostaje tekstem zarazem historycznym (za sprawą jej społeczno-politycznego kontekstu: pierwszej połowy lat 80.) jak też ponadczasowym (curiosa mogą stawać się przedmiotem nieprzemijającej fascynacji).

Słowa kluczowe: nikiforma, genologia, kultura sanitarna

Gatunkowa hybryda z 1638 roku: Samuela Twardowskiego Dafnis drzewem bobkowym (przyczynek do „zagłady gatunków”)

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2017 / 6

W kontekście analizy Dafnidy jedynym gatunkiem o pełnoprawnym statusie genologicznym pozostaje (już w swej naturze hybrydowa?!) sielanka, niższy status jest dany romansowi i grotesce, jeszcze niższy – antysielance i antyromansowi oraz „grotesce oswojonej”. Na trzech różnych fundamentach (sielankowym, romansowym i groteskowym) Twardowski buduje trzy odmienne budowle (antysielankę, antyromans oraz „groteskę oswojoną”). Innymi słowy: Samuel ze Skrzypny wielorako podejmuje i zarazem podważa konwencje gatunkowe sielanki, romansu i groteski, toteż Dafnida może jawić się jako tekst „otwarty” na „gry” z tymi konwencjami, co pozwala postrzegać ją jako przyczynek do „zagłady gatunków”.

Słowa kluczowe: Samuel Twardowski, sielanka, romans, groteska

Sytuacja liryczna a konstruktywistyczny podział na Naturę i Kulturę: Julian Przyboś, Z Tatr

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2017 / 4

Artykuł jest interpretacją wiersza Juliana Przybosia Z Tatr. Szczególnym przedmiotem uwagi są dwa problemy. Pierwszy: w świecie przedstawionym słowem Przybosia siostry Skotnicówny niejako zamieniły się miejscami (tzn. prowadząca wyciąg Lida stała się asekurującą Marzeną – i odwrotnie); emocje Lidy poprzez medium wiersza stawały się emocjami Marzeny, Juliana Przybosia oraz czytelniczego audytorium. Drugi: Natura i Kultura mówią swoimi własnymi językami, na które pozostają jakby sobie obce. Dyskursywność taternickiego ładu wykluczyła to, co niestosowne – zarazem Przybosiowe ekwiwalentyzowanie uczuć tzw. zwierzęcy strach przed śmiercią przetworzyło na materię poetyckiej sztuki słowa.

Słowa kluczowe: Julian Przyboś, Marzena Skotnicówna, Lida Skotnicówna, Zamarła Turnia.

Ciało sarmackie – ciało polskie pierwszej i drugiej dekady XXI w.

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2015 / 1

Szkic jest (siłą rzeczy jedynie selektywnym) porównaniem ciał sarmatów i sarmatek z ciałami Polaków i Polek dwóch pierwszych dziesięcioleci XXI w. Jako punkt wyjścia przyjęto studium Tadeusza Chrzanowskiego Ciało sarmackie. Analizowane są wielorakie relacje, np. ludzie a zwierzęta czy brzuchy mężczyzn jako „nosiciele dostojeństwa”. Ciało sarmackie także poprzez przeciwieństwa pozwala przynajmniej dookreślić ciało polskie pierwszej i drugiej dekady XXI w.

Mowa jako proza poetycka: Król Duch, Józef Piłsudski i Prochy Juliusza Słowackiego (Wawel, 28 czerwca 1927 r)

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2014 / 3

Redakcyjne opracowania oraz komentarze wawelskiej mowy Józefa Piłsudskiego pozwalają dojrzeć, jak silnie i głęboko jej słowa były zakorzenione w Królu Duchu Słowackiego. Niejako wbrew temu wszystkiemu, co współtworzy wielorakie i przepastne przecież przeciwieństwa między tymi wypowiedziami, które wydają się połączone przede wszystkim czcią Naczelnika dla Wieszcza, mowa Marszałka Piłsudskiego swoim prymarnym statusem, tzn. jako żywe słowo oratora, jest poniekąd współistotna z „dyktowanym” Królem Duchem Słowackiego. Zarazem dnia 28 czerwca 1927 r. Naczelnik staje się Królem Duchem – nad „narodem przymuszonym do hołdu” (formuła Aliny Kowalczykowej) i państwem uratowanym zamachem majowym. Dwie najogólniejsze przesłanki spojrzenia na wawelską mowę Naczelnika jako na prozę poetycką wiążą się z dwiema głównymi postaciami uporządkowania naddanego: instrumentacją dźwiękową (przeważnie uwarunkowaną paralelnymi konstrukcjami zdań) i obrazowaniem (w synchronicznym porządku tekstu mowy pojedyncze obrazy poetyckie symetrycznie współtworzą finalny obraz nadrzędny).

Styczność jako paralogika poezji czystego nonsensu

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2011 / 3

Mówimy „czysty nonsens” – znaczy: bez brudu czy zanieczyszczeń? Czymże nie jest skalany? Sensem? Może jednak raczej nie o opozycję „czysty – brudny” tu chodzi, lecz o co innego: nonsens absolutny, poza jakąkolwiek dyskusją, ponieważ niepodobna wskazać jakiejkolwiek cząstki racjonalności. Takie pojmowanie pozostaje sprzężone z przeciwstawianiem logicznego świata rzeczywistego i biegunowo przeciwnego mu czystego nonsensu oraz już w swej naturze nielogicznej poezji z jej porównaniami czy metaforami, o oksymoronach nawet nie wspominając. Jednak ta logiczność świata rzeczywistego w konfrontacji z doświadczaniem go okazuje się jedynie iluzoryczną presupozycją, ponieważ nawet najbardziej koszmarny absurd zawiera, choćby kontekstualnie, mikroracjonalną cząstkę sensu. Ten bowiem niezmiennie okazuje się warunkiem koniecznym powstania nonsensu. O czym przekonują tak dawna teoria porównania i metafory, jak też wiersze np. Juliana Tuwima czy Stanisława Barańczaka z ich paralogiką czystego nonsensu.

Wielki Językoznawca - pokora w parze z majestatem i scholastyka

Indeks autorów: Krzysztof Obremski

O toposie skromności afektowanej w dziele Józefa Stalina Marksizm a zagadnienia językoznawstwa

Polonistyczna dydaktyka uniwersytecka (Tezy do dyskusji)

Indeks autorów: Krzysztof Obremski

Krytyczne spojrzenie na polonistyczną dydaktykę uniwersytecką prowadzi do przekonania, że zachowanie tych studiów w obecnej postaci jest drogą wiodącą polonistów na margines współczesnej humanistyki. Główne hasło „rewolucji” w polonistycznej dydaktyce uniwersyteckiej brzmi: „dwojakie” studia polonistyczne rozdzielić na dwa samoistne studia, tzn. językoznawcze i literaturoznawcze. Z powodu coraz wyraźniejszej anachroniczności literaturoznawstwa tekstocentrycznego program nowych studiów literaturoznawczych powinien zmierzać w trzech kierunkach: antropologii literackiej, kulturoznawstwa i medioznawstwa.

Retoryka w wychodku zlewni mleka

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 2005 / 5

Instrukcja z początku lat osiemdziesiątych umieszczona w przenośnych wychodkach dla wozaków jako świadectwo poziomu ówczesnej kultury sanitarnej i retorycznej

Witkacy Arystotelesem podszyty. Mimesis i Czysta Forma

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 1999 / 6

Pokrewieństwa i rozbieżności w teoretycznych rozstrzygnięciach obu myślicieli

Erotyka jako materia barokowego konceptu

Indeks autorów: Krzysztof Obremski
Numer: 1997 / 4

Irracjonalna natura miłości a logika cudu stosowana przez poetów-konceptystów

Korzystając ze strony wyrażacie Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. W każdej chwili możecie Państwo zmienić ustawienia cookies a także dowiedzieć się na ich temat więcej. Kliknij tutaj Nie pokazuj więcej tej informacji