EN
„Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” to dwumiesięcznik literaturoznawczy wydawany od 1990 przez Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Cultura Litteraria
EN

Artykuły: Michał Bilewicz

Bystander, czyli kto? Potoczne wyobrażenia Polaków na temat stosunku do Żydów w czasie okupacji hitlerowskiej.

Numer: 2018 / 3

We współczesnych badaniach nad zagładą Żydów często kwestionuje się stosowanie pojęcia bystander. Jest ono używane w sposób ograniczony i koncentrujący się wyłącznie na biernym aspekcie bycia bystanderem. Współczesne badania psychologiczne nad reakcjami świadków zbrodni pozwalają opisać wiele różniących się w wymiarze moralności zachowań (od ratowania do kolaboracji ze sprawcami), i emocji moralnych (od empatii do schadenfreude). W przedstawionym w artykule badaniu próbowaliśmy sprawdzić, w jakim stopniu różne oblicza bystandera epoki Holokaustu tworzą wiedzę zbiorową Polaków na temat zachowań ich rodaków. Badanie to dowiodło, że poza dobrze znanymi wzorcami pamięci zbiorowej (przeszacowywanie moralnych zachowań rodaków), w reprezentacjach społecznych Holokaustu dominują wyobrażenia o moralnej nieobojętności – Polacy są postrzegani jako ratujący i empatyczni albo jako kolaborujący i zawistni. Kategoria biernych emocji i zachowań była rzadko odnoszona przez badanych Polaków do opisu historii lat okupacji.

Słowa kluczowe: świadek, bystander, Zagłada, Holokaust, pomoc, empatia, Schadenfreude

(Nie)pamięć zbiorowa Polaków jako skuteczna regulacja emocji

Indeks autorów: Michał Bilewicz
Numer: 2016 / 6

Artykuł jest próbą zastosowania kategorii zaczerpniętych z psychologii emocji do zrozumienia zjawiska (nie)pamięci zbiorowej w Polsce, a dokładniej defensywnych reakcji na nową wiedzę historyczną dotyczącą negatywnych zachowań członków własnego narodu. W pracy przedstawiono model unikania awersyjnych emocji moralnych (winy, wstydu), oparty na teorii regulacji emocji Jamesa Grossa oraz wykorzystano przykład polskiej debaty o zbrodni w Jedwabnem jako ilustrację tego modelu. W dalszej części omówiono badania, które potwierdzają trafność przedstawionego modelu. W ostatniej części artykułu zaproponowano dwa potencjalne sposoby mówienia i pisania o przeszłości, które mogą uniknąć defensywnych reakcji na nowe informacje historyczne zagrażające tożsamości narodowej.
Słowa kluczowe: (nie)pamięć, regulacja emocji, Jedwabne, atrybucje

Korzystając ze strony wyrażacie Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. W każdej chwili możecie Państwo zmienić ustawienia cookies a także dowiedzieć się na ich temat więcej. Kliknij tutaj Nie pokazuj więcej tej informacji