EN
„Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” to dwumiesięcznik literaturoznawczy wydawany od 1990 przez Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Cultura Litteraria
EN

Artykuły: Edward Balcerzan

Religijne i metafizyczne horyzonty polskiej liryki

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2015 / 3

Religijny horyzont piśmiennictwa uobecnia się na poziomie prymarnym: deskrypcyjnym (paradygmatycznym) i sekundarnym: interpretacyjnym (syntagmatycznym). Pierwszy zawiera elementy językowe związane z praktykami wyznaniowymi. Drugi dotyczy wtórnych systemów modelujących obraz rzeczywistości empirycznej. Są to systemy: religijny, antyreligijny i areligijny. Podstawową figurą poetyki systemu antyreligijnego jest metafora substytucyjna, kwestionująca dosłowność religijnej narracji. W wierszach areligijnych dominuje metafora porównaniowa. Ważną rolę odgrywają tu styl odbioru i wartości wyznawane przez czytelnika. W metafizycznym horyzoncie poezji mechanizmy syntagmatyczne wyznaczają poziom prymarny, szeregi paradygmatyczne – poziom sekundarny. W poezji metafizyczny model świata może być tylko jednostkową hipotezą sensownej całości, która pozostaje tajemnicą. Cechami jednoczącymi różnorodność indywidualnych inicjatyw pisarskich są napięcia między dosłownością (bytów i reguł faktycznych) a metaforycznością (bytów i reguł umownych), zgodnością a niezgodnością danego obrazu świata z wcześniejszymi, oswojonymi sposobami postrzegania fenomenu istnienia, horyzontem metafizycznym a innymi horyzontami sztuki poetyckiej.

Jedno- oraz dwu(wielo)języczność literackich “światów”

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2009 / 6

Jeżeli dzieło literackie traktujemy jako model świata (Łotman), to w grę wchodzą światy rozmaite, jedno- dwu- albo wielojęzyczne. Jednojęzyczność bywa motywowana patriotycznie, mitologicznie, realistycznie lub paratranslatorsko. Iluzje świata dwu- lub wielojęzycznego literatura może stwarzać w granicach wypowiedzi jednojęzycznej, korzystając z takich chwytów, jak refleksje metajęzykowe, nakierowane na obcość mowy, tłumaczenie tekstów obcojęzycznych oraz składniowe lub fonetyczne imitacje cudzoziemskich form wysłowienia. Z kolei faktyczne przełamanie monopolu jednego języka w jakimś dziele polega na ujawnieniu napięcia między swojskością a obcością, gdy obydwa (lub więcej) systemy komunikacji werbalnej zostają tekstowo uobecnione za pomocą chwytów, które mają charakter stopniowalny i odwoływalny, co opisującą je dziedzinę pozwala nazwać poetyką alternatywną lub probabilistyczną.

Widzialne i niewidzialne w sztuce słowa

Indeks autorów: Edward Balcerzan

Opozycja między motorycznym a wzrokowym sposobem czytania tekstu wyzwala napięcie miedzy widzialnym a niewidzialnym, aktywne zarówno w autorskich projektach struktur literackich, jak i w indywidualnych przebiegach lektury. Wizualizacji, czyli przemianie niewidzialnego w widzialne, przeciwstawia się dewizualizacja (przemiana widzialnego w niewidzialne) oraz rewizualizacja, która polega na odzyskiwaniu utraconego wcześniej obrazu. Są to procesy stopniowalne, nieobligatoryjne, nieprecyzyjne, ważne dla estetycznej strony dzieła, neutralne w interpretacji, która z reguły jest nastawiona na kombinacje znaczeń. W leksykalnych zasobach języka doświadczenie wizualizacyjne staje się źródłem wyróżnienia grupy wizualizmów: jednostek niezależnych od norm gramatyki. Zmienia to klasyczny, jakobsonowski model aktu komunikacji, bowiem tekst nasycony wizaulizmami odsyła czytelnika jednocześnie do kodu i kontekstu, uniemożliwiając oddzielenie funkcji metajęzykowej od poznawczej.

Późna przyjaźń (Pamięci Andrzeja Litworni 1943-2006)

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2006 / 6

Pożegnanie Andrzeja Litworni

Metafory, które wiedzą, czym jest tłumaczenie

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2005 / 5

Typologia metaforyki translatologicznej

Granice literatury, granice historii, granice granic

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2004 / 6

O regułach odróżniania i odgraniczania literatury od innych dziedzin piśmiennictwa w związku z tożsamością i historyczną zmiennością sztuki literackiej

Łódeczka

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2001 / 5

Odpowiedź na ankietę Tekstów Drugich: Najwybitniejsze osiągnięcia polskiego literaturoznawstwa XX wieku

Pamiętajcie o obrazach

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 2000 / 4

Recenzja. B. Sienkiewicz, Między rewelacją a repetycją. Od Przybosia do Herberta, Poznań 1999

W stronę genologii multimedialnej

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1999 / 6

Propozycja modelu integrującego analogie pomiędzy odrębnymi systemami komunikacyjnymi

Niewyrażalne czy nie wyrażone?

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1997 / 3

Strategia poetycka a sposób rozumienia antynomii wyrażalnego i niewyrażalnego

Jak żyć w świecie teoretycznym?

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1996 / 1

Recenzja. Bogusław Żyłko, Michaił Bachtin. W kręgu filozofii języka i literatury, Gdańsk 1994

Poezja Polska XX wieku - nieoczekiwane zmiany miejsc

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1995 / 5

Metodologiczna refleksja na temat: w jakim języku napisany powinien zostać raport ze stanu badań nad polską poezją dwudziestowieczną?

Sześć poczqtków

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1994 / 4

Prolegomena do portretu Janusza Sławińskiego

Post

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1994 / 2

Recenzja. Ryszard Nycz: Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o litera turze, Warszawa 1993

Jak starzeje się literaturoznawstwo? Siedem odpowiedzi na (podchwytliwe) pytanie

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1992 / 6

Rozważania na temat procesu dezaktualizacji tekstów literaturoznawczych

Przyboś metafizyczny

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1992 / 4

Autor podkreśla obecność w poezji Juliana Przybosia metafizyczności, przy okazji precyzując to pojęcie

Wojciech Wyskiel (1948-1989)

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1991 / 4

Szkic wspomnieniowy

W szkole świata

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1991 / 4

O fundamentalnym znaczeniu poetyki eksplikatywnej w twórczości Wisławy Szymborskiej

Polonisto, kim, jesteś?

Indeks autorów: Edward Balcerzan

Artykuł wstępny odpowiadający na pytanie o rolę i kondycję tytułowego polonisty

Zmiana stanu

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1990 / 2

Artykuł wstępny zawierający pytania o nowy kształt teorii literatury po przełomie politycznym

Poezja jako samopoczucie (pokolenie '76)

Indeks autorów: Edward Balcerzan
Numer: 1990 / 1

O wspólności tematów i poetyckiego tonu u twórców Nowej Fali

Korzystając ze strony wyrażacie Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. W każdej chwili możecie Państwo zmienić ustawienia cookies a także dowiedzieć się na ich temat więcej. Kliknij tutaj Nie pokazuj więcej tej informacji