EN
„Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” to dwumiesięcznik literaturoznawczy wydawany od 1990 przez Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Cultura Litteraria
EN

Inne twarze nowoczesności / 2008 / 3

Słaba ontologia w nowoczesnej literaturze polskiej: rekonesans

Indeks autorów: Andrzej Zawadzki
Numer: 2008 / 3

Autor uznaje tradycję nihilizmu w jego Nietzscheańskiej i Heideggerowskiej wersji za przydatną do interpretacji wielu ważnych zjawisk dwudziestowiecznej sztuki i literatury. Stawia tezę, iż ontologia słaba, w swych różnych wersjach, nie tylko znalazła dobitny wyraz w nowoczesnej sztuce i literaturze, lecz wręcz ukształtowała jej ontologiczne i estetyczne podstawy. Autor skupia się na tym jak różne praktyki, dyskursy i dziedziny ludzkiej ekspresji usiłowały nazywać to zjawisko, które postrzega nie tylko jako akademicki problem, ale jako żywe doświadczenie naszych czasów.

Baśka, Barbara, Barbarita..... wygnanie w powojennej emigracyjnej prozie kobiecej

Indeks autorów: Bożena Karwowska
Numer: 2008 / 3

Uwagi o życiu polskich emigrantek na podstawie ich utworów literackich.

Jak to: zachwyca, kiedy nie zachwyca

Indeks autorów: Danuta Ulicka
Numer: 2008 / 3

Odpowiedź na polemikę Henryka Markiewicza, zamieszczoną w niniejszym numerze. Autorka broni tezy o rzeczywistej nieobecności lub, co gorsza, pozornej tylko obecności (zdeformowanej, uproszczonej, a zwłaszcza pusto- i gołosłownej) nowoczesnego literaturoznawstwa środkowo-wschodnioeuropejskiego, w tym także koncepcji Ingardena, w kanonie nowoczesnego i ponowoczesnego literaturoznawstwa światowego.

Poezja w poszukiwaniu intymności

Indeks autorów: Ewa Kołodziejczyk
Numer: 2008 / 3

Helen Vendler w ostatniej książce opisuje monologi kierowane do niewidzialnych słuchaczy w poezji George’a Herberta, Walta Whitmana i Johna Ashbery. Wprowadza podział na zwroty horyzontalne dotyczące do ludzi (horizontal address), oraz zwroty wertykalne odnoszące się do postaci nieosiągalnej lub przewyższającej człowieka (vertical address). Obserwując dynamikę przekształceń tych monologów w obrębie twórczości każdego autora, zwraca szczególną uwagę na przekształcenia tradycyjnych zwrotów wertykalnych w horyzontalne. Pyta, dlaczego wybór poetów pada na kogoś niedostępnego oraz w jakim stopniu zbudowane w wierszach relacje imitują związki z życia i odzwierciedlają współczesne normy komunikacji. Zdaniem Vendler ta najintymniejsza liryka staje się źródłem pośredniej ekspresji lub rewizji tych norm, ma tym samym dla niej znaczący walor etyczny i kulturowy.

Przeżycie literackie w dobie kultury medialnej

Indeks autorów: Hanna Konicka
Numer: 2008 / 3

Prezentacja rysującej się rewizji poglądów na swoistość procesów myślowych i aktów komunikacji międzyludzkiej. Autorka dochodzi do wniosku, iż przyszedł chyba czas, by zrezygnować z wysoce systemowych koncepcji na rzecz intuicyjnych i bardziej zdroworozsądkowych postaw badawczych, zwłaszcza na gruncie badań odbioru literatury

Ingarden nieobecny?

Indeks autorów: Henryk Markiewicz
Numer: 2008 / 3

Komentarz do: Danuta Ulicka, Literaturoznawcze dyskursy możliwe „Universitas”, Kraków, 2007. Autor nie zgadza się z tezą Danuty Ulickiej o „nieobecności [Romana] Ingardena w myśli literaturoznawczej ostatnich dwudziestu lat”, zwłaszcza u dekonstrukcjonistów. Markiewicz dowodzi, iż właśnie w tym dwudziestoleciu światowe uznanie dla Ingardena jako klasyka myśli literaturoznawczej nie tylko nie osłabło, ale się upowszechniło. Wśród przedstawicieli swego pokolenia znajduje się na pewno w pierwszej dziesiątce najczęściej przypominanych.

Jamie Olivier vs reszta świata

Indeks autorów: Izabela Jarosińska
Numer: 2008 / 3

Zabawna próba zbadania fenomenu kulinarnego show Jamiego Oliviera z perspektywy antropologii życia prywatnego.

Granica przejrzystości w: o zmysłach modernizmu

Indeks autorów: Jan Balbierz
Numer: 2008 / 3

Komentarz do tekstu Sary Danius, publikowanego w niniejszym numerze. Autor dowodzi, iż zmysły modernizmu – sprzężone z udoskonalonymi wciąż kamerami, aparatami fotograficznymi, urządzeniami do rejestracji i reprodukcji zjawisk fizycznych – penetrować zaczęły nie opisywane wcześniej rejony rzeczywistości i eksplorować ukryte dotąd obszary widzenia.

Koleje nowoczesności

Indeks autorów: Jerzy Franczak
Numer: 2008 / 3

Wojciech Tomasik w rozprawie „Ikona nowoczesności” bada literackie przedstawienia kolei, konfrontując je z rozmaitymi tekstami kultury (sztuki plastyczne, architektura, publicystyka itd.). Kolej okazuje się alternatywną (względem miasta) esencją nowoczesności; w jej zmieniających się reprezentacjach objawiają się nadzieje i lęki człowieka wystawionego na konfrontację z siłami modernizacji

Ferdydurke Witolda Gombrowicza w krajach Ameryki Łacińskiej i Południowej

Numer: 2008 / 3

Wybór recenzji z hiszpańskiego tłumaczenia Ferdydurke Witolda Gombrowicza opublikowanych w latach 1947-1948 w Argentynie, Chile, Meksyku i na Kubie.

Sztyletnicy powstania styczniowego - historiografia i literatura. Rekonesans

Indeks autorów: Paulina Małochleb
Numer: 2008 / 3

Artykuł poświęcony sztyletnikom – najgłębiej zakonspirowanej grupie spośród wszystkich organów tworzących podziemne państwo w czasie powstania styczniowego. Początkowo sztyletnicy mieli chronić rząd przed agentami rosyjskimi, szybko jednak otrzymali oni prawo wykonywania wyroków śmierci. Autorka opisuje sposób, w jaki sztyletników prezentuje historiografia i literatura, zauważając, iż doświadczenie zbrodni, zamachu i kryzys etyczny przetwarzane są na wiele sposobów nieraz ze sobą sprzecznych.

Dlaczego Gustaw Herling-Grudziński bał się spotkać z Witoldem Gombrowiczem?

Indeks autorów: Marian Bielecki
Numer: 2008 / 3

Artykuł poświęcony jest osobliwym relacjom – biograficznym i literackim (intertekstualnym) – pomiędzy Gustawem Herlingiem-Grudzińskim i Witoldem Gombrowiczem. Związki biograficzne są niejasne: Herling-Grudziński poznał Gombrowicza już w międzywojniu, ale nie odnowił znajomości po wojnie, mimo że obaj pisarze współpracowali z paryską „Kulturą”. Być może dlatego, że ideowe i filozoficzne stanowisko autora Kosmosu było dla niego nie do przyjęcia. Dlatego ustawicznie będzie polemizował z Gombrowiczem – i tę polemikę zaczyna już w roku 1938 wysoce krytyczną recenzją Ferdydurki a będzie ją kontynuował w swoim Dzienniku pisanym nocą. Spór ten wyrażał się już na płaszczyźnie poetyki diariusza, ale dotyczył spraw bardziej zasadniczych: sposobu rozumienia literatury, powinności pisarza wobec zbiorowości i – przede wszystkim – koncepcji rzeczywistości oraz modelu podmiotowości (człowieka).

(Re)wizje nowoczesności

Indeks autorów: Patrycja Bućko
Numer: 2008 / 3

(Re)wizje nowoczesności to próba komentarza książki, w której pojęcia nowoczesności i doświadczenia poddane zostały reaktywacji i dogłębnej analizie. Zbiór indywidualnych zapisów doświadczenia objaśnia współczesną karierę obydwu terminów, a ponadto, poprzez wielość perspektyw poznawczych, odkrywa przed czytelnikiem skomplikowane reguły organizujące życie w nowoczesnym (oraz ponowoczesnym) universum socjologiczno-kulturowym. Nowoczesność jako doświadczenie stanowi udaną próbę wskazania wyjścia z humanistycznego cul-de-sac.

Nieistniejący gatunek

Indeks autorów: Piotr Śniedziewski
Numer: 2008 / 3

Recenzja książki: R. Sendyka, Nowoczesny esej. Studium historycznej świadomości gatunku, Universitas, Kraków 2006

Życie kulturalne krakowskich mieszczan

Indeks autorów: Anna Pochłódka
Numer: 2008 / 3

Na początku artykułu przedstawiam rozpowszechniony w okresie Młodej Polski stereotyp mieszczanina-filistra, który zakorzeniony jest zarówno w poglądach z przełomu wieków XIX i XX, jak i w późniejszej refleksji. Następnie polemizuję z tym obrazem, zwracając uwagę na zróżnicowanie środowiska mieszczan oraz na udział w nim artystów i odwołując się do literatury dokumentu osobistego. Druga część tekstu poświęcona jest problemom metodologicznym. Dystans między badaczem a przedmiotem okazuje się trudny do przezwyciężenia, a relacja dominacji – zachowana. Pojawia się więc potrzeba negocjowania innego języka i sposobu problematyzacji.

Silnik Prousta

Indeks autorów: Sara Danius
Tłumacze: Jan Balbierz
Numer: 2008 / 3

Autorka analizuję rolę nowoczesnych machin, które zaczynają służyć celom estetycznym w powieści Prousta W poszukiwaniu straconego czasu. Kolej żelazna, fonografia, telegrafia, telefonia, kinematografia, technika rentgenowska, automobile, samoloty – wszystko to w Poszukiwaniu panoramicznie przechodzi nam przed oczyma i wzmacnia wielki temat opowieści: czas utracony. Nowoczesność, powiada Danius, przynosi ze sobą emancypację zmysłów, polegającą tym, że nie są już one wyłącznie narzędziem poznania ale przeniesione zostają do sfery estetyki.

Wyspiański jako problem polskiego modernizmu

Indeks autorów: Teresa Walas
Numer: 2008 / 3

Punktem wyjścia szkicu jest spostrzeżenie, że nowe konceptualizacje polskiego modernizmu, jakie pojawiają się od końcowych lat 90. (Nycz, Bolecki i in.) najczęściej pomijają lub ewidentnie marginalizują twórczość Stanisława Wyspiańskiego, centralnej figury literatury Młodej Polski. Autorka próbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego tak się dzieje, pokazując wewnętrzną dynamikę dwu współwystępujących postaci polskiego modernizmu: stricte modernistycznej i neromantycznej, i na ich styku, w punkcie zawęźlenia sytuując Wyspiańskiego.

Modernizmy i ich losy

Indeks autorów: Tomasz Majewski
Numer: 2008 / 3

O przemianach w podejściu do modernizmu w drugiej połowie lat 90. XX wieku.

Dziwne płaszcze Micińskiego

Numer: 2008 / 3

Recenzja książki: P. Próchniak, Pęknięty płomień. O pisarstwie Tadeusza Micińskiego, Wydawnictwo KUL, Lublin 2006.

Obrazki z wystawy

Indeks autorów: Dorota Krawczyńska
Numer: 2008 / 3

Wstęp do numeru 3/2008, Inne twarze nowoczesności

Korzystając ze strony wyrażacie Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. W każdej chwili możecie Państwo zmienić ustawienia cookies a także dowiedzieć się na ich temat więcej. Kliknij tutaj Nie pokazuj więcej tej informacji