EN
„Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” to dwumiesięcznik literaturoznawczy wydawany od 1990 przez Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Cultura Litteraria
EN

Artykuły: Ryszard Nycz

My, świadkowie

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2018 / 3

W szkicu autor zarysowuje perspektywę badań nad świadkiem i świadczeniem w kategoriach specyficznego modelu podmiotowości, zakładającego źródłową „socjalność”, prymarne „my”, z której wyłania się relacyjna i zależna podmiotowość-ze-względu-na-innego. Ten model świadka-podmiotu i podmiotu jako świadka funkcjonuje na poziomie jednostkowej tożsamości, wspólnotowego podmiotu zbiorowego oraz filozoficznej koncepcji podmiotowości o charakterze uniwersalnym. Ten model podmiotu, który zainicjowali ongiś świadkowie Zagłady, zyskuje w kulturze współczesnej coraz poważniejsze znaczenie.

Słowa kluczowe: świadek, świadczenie, Zagłada, podmiot

Odkrywanie zmysłu udziału

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2018 / 1

Odkrywanie zmysłu udziału. „Zmysł udziału” – to poetycka formuła W. Szymborskiej, która stanowi konceptualną ramę dla rozważań objaśniających główne założenia i cele nowej orientacji antropologiczno-etnograficznej: „etnografii przedtekstowej”. Analizie poddano m. in. konsekwencje rozszerzenia przedmiotu badania na procesy interakcji organizmu ze środowiskiem,  wypracowanie metodologii poznania uczestniczącego oraz możliwości opisu prymarnej postaci wytwarzanej wiedzy etnograficznej jako wiedzy ucieleśnionej.

Słowa kluczowe: zmysł udziału; etnografia przedtekstowa, wiedza ucieleśniona, żnaczenie odczuwane.

Nowa humanistyka w Polsce: wstępne koniektury i refutacje

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2017 / 1

Próba scharakteryzowania głównych nurtów nowej humanistyki na świecie [humanistyki cyfrowej, zaangażowanej, kognitywnej, posthumanistyki i badań opartych na sztuce (art based research) oraz ważniejszych sporów i nieporozumień, jakiej wokół niej narosły w polskiej humanistyce w ostatnim dziesięcioleciu. Ewolucja sposobów myślenia i badania ukazana na przykładzie studiów literacko-kulturowych, uprawianych w Polsce pod akronimem KTL (od kulturowej teorii literatury do kulturowych tekstów lektury) [CTL: cultural theory of literature/cultural texts’s lecture – nie wiem, czy tak może być, ale byłoby super, jakby się udało zachować ten akronim tj CTL]

Słowa kluczowe: nowa humanistyka, humanistyka cyfrowa, humanistyka zaangażowana, humanistyka kognitywna, posthumanistyka, humanistyka artystyczna [art based research], KTL: od kulturowej teorii literatury do kulturowych tekstów lektury

Polska pamięć

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2016 / 6

Próba charakterystyki polskiej kultury pamięci w kategoriach trzech metafor: pamięci jako krajobrazu, pamięci jako palimpsestu, pamięci jako węzła
Słowa kluczowe: polska pamięć, kultury pamięci, polityki pamięci, tożsamość narodowa, wspólnota rozdzielona

Bruno Schulz: sztuka jako kulturowa ekstrawagancja

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2016 / 5

Próba nowego odczytania dzieła Schulza przez pryzmat kategorii „ekstrawagancji”; kluczowego, jak sądzę, pojęcia poetyki tej prozy, które konotuje tu zarówno cechy dziwności, dziwaczności, przesady, jak błądzenia, wędrowania poza, schodzenia na manowce. W szkicu rozumiana jest kolejno jako: retoryczna cecha stylistyczna; cecha „nastrojowego” zestrojenia afektów jego narracji doświadczeniowej; cecha postaw, wyglądów, zachowań postaci przedstawianego świata; cecha „dyfuzjonistycznego” kontekstu jego antropologiczno-kulturowego projektu; cecha metaforycznego modelu procesu twórczego; cecha „prefiguracyjnej” organizacji semantycznej opowiadań oraz cecha „mesjanicznego” wyzwania, którą aktywują one u czytelników.
Słowa kluczowe: Schulz, ekstrawagancja, dziwność, błądzenie, afekty, doświadczenie

Humanistyka przyszłości

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2014 / 5

Artykuł stanowi prezentację kilku nurtów badań związanych z nową humanistyką oraz posthumanistyką i w ich kontekście omawia problematykę tekstów poświęconych „historii ratowniczej”. Tak ukierunkowane badania wykraczają poza właściwy współczesności kryzys myślenia historycznego i problem doświadczenia teraźniejszości jako postprzeszłości (wynika on z niezdolności do przepracowania przeszłych zdarzeń, które determinują teraźniejszość i zastępują programy przyszłości politykami zapominania i pamięci). Proponując ujawnienie i przepracowanie stłumionych traumatycznych doświadczeń przeszłości – reorientują w konsekwencji i myślenie humanistyczne, i działanie społeczne, na powrót, ku sprawom ważnym dla wspólnoty dziś i przyszłości.

Afektywne manifesty

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2014 / 1

Wprowadzenie do numeru poświęconego studiom afektywnym w literaturze, sztuce i kulturze. Wskazano na ich trzy cechy. Po pierwsze, mają charakter ‘manifestów’, w tym sensie, że proponują wąsko sprofilowany (afektywny) projekt badawczy, by tym wyraźniej wyeksponować poznawcze profity takiego przedsięwzięcia (kosztem niekompletności czy stronniczości obrazu). Po drugie, spełniają kryterium metodologicznego ‘zwrotu’, bo kategorie opisowe stają się analitycznymi procedurami zmieniającymi tradycyjną charakterystykę całej badanej dziedziny. Po trzecie, stanowią inherentny składnik rdzennego, a kluczowego dziś rozumienia kultury (w znaczeniu czasownikowym, nie rzeczownikowym czy przymiotnikowym); jako twórczej działalności, która pobudza do istnienia coś, co bez tej ‘zewnętrznej’ interwencji i ‘akuszerskiej’ opieki nie doszłoby do swego urzeczywistnienia.

PRL: pamięć podzielona, społeczeństwo przesiedlone

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2013 / 3

Komentarz o współczesnych próbach analizy doświadczenia PRL-u (kraju rządzonego w latach 1945-1989 przez władze komunistyczne zależne od ZSRR), wpisanego zwłaszcza w post-pamięciowe narracje najmłodszego pokolenia. W przekonaniu autora powodzenie tych prób zależne jest, prócz niezbędnych kompetencji merytorycznych, zarówno od krytycznej świadomości własnych przed-sądów badawczo-światopoglądowych, jak i – może nawet w większym stopniu – od zdolności do zidentyfikowania zasadniczej problematyki, tj. mentalnych stanowisk oraz ich materialnych uwarunkowań (geopolitycznych, ekonomicznych, demograficznych…) których powszechny a równocześnie totalizujący charakter zapewniał istotny (świadomy lub, częściej, nieświadomy) wpływ na wybory/decyzje ludzi tamtych czasów.

W stronę humanistyki innowacyjnej: tekst jako laboratorium. Tradycje, hipotezy, propozycje

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Artykuł stanowi komentarz do współczesnej dyskusji nad nauką oraz polityką naukową. Perspektywa tzw. „technouniwersytetu” prowadzi do postępującej marginalizacji humanistyki, której krytyczną ocenę uzasadnia przekonanie, że badania humanistyczne skoncentrowane są na tekście, pojętym tradycyjnie, tzn. przedmiotowo i autonomicznie (wobec rzeczywistości społecznej i „praktycznej”). Autor proponuje wstępny zarys czynnościowej (operacyjnej) teorii tekstu humanistycznego, który ma stanowić remedium na kryzys dyscyplinowej tożsamości – prowadzącą do nowej redyscyplinizacji humanistyki w rezultacie krytycznej konfrontacji tyleż z jej tradycją, co z kryteriami, standardami, zadaniami i celami współczesnej nauki.

Lekcja Adorna: tekst jako sposób poznania, albo o kulturze jako palimpseście

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2012 / 3

Artykuł analizuje kluczowe elementy oryginalnej, konsekwentnie rozwijanej i spójnej, acz rozproszonej w całym dziele Adorna, koncepcji tekstu jako sposobu poznania oraz kultury jako palimpsestu. Obejmuje ona m. in. refleksję nad doświadczeniem jako podstawowym wymiarem rzeczywistości kulturowej oraz konceptualizacje przedmiotu (jako splotu „zsedymentowanej historii” jego powstania, odniesień, kontekstualizacji), a także sposobów (projekt metody „konstelacyjnej” analizy) oraz wyników (metafora „pajęczynowej” sieci efektywnie zorganizowanego tekstu) humanistycznego poznania. W przekonaniu autora jest to propozycja inspirująca i aktualna, która może dostarczać obiecującego remedium na niektóre przynajmniej przejawy dostrzeganego współcześnie impasu czy kryzysu stosowanych w humanistyce metod poznania.

Czesław Miłosz: poeta XX wieku w przestrzeni publicznej

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2011 / 5

Artykuł proponuje rozważenie poezji Czesława Miłosza w kategoriach ogólnokulturowych, które lepiej, zdaniem autora, niż kategorie wewnątrz-literackie, pozwalają uchwycić jego stanowisko wobec przemian statusu i funkcji poezji w XX wieku. Tak więc poglądy estetyczne określa jego sprzeciw wobec awangardowego modernizmu z jednej strony oraz tradycjonalizmu, z drugiej. Poglądy na społeczną funkcję literatury (poezji) – obrona miejsca, cech i zadań poezji w sferze publicznej. Specyfikę zaś współczesnego doświadczenia ludzkiej czasowości – Miłosza formuła doświadczenia teraźniejszości jako post-przeszłości (rozpatrywana w kontekście głośnych diagnoz socjologów i filozofów kultury XX wieku – Giddensa, Becka, Habermasa).

Możliwa historia literatury

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2010 / 5

Doświadczenia tekstowe

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Wstęp do numeru 1-2/2010, Czas na wyznania. Osobiste uwagi o osobistym literaturoznawstwie, które wyłania się z metodologicznych wyznań nadesłanych przez literaturoznawców w odpowiedzi na ankietę z okazji dwudziestolecia „Tekstów Drugich”, dotyczącą poglądów na współczesną kondycję literatury i literaturoznawstwa. Artykuły w tym numerze zarysowują współczesną samoświadomość humanisty i samowiedzę dyscyplinowo-dziedzinową.

Błoński, nasz współczesny

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2009 / 3

Wstęp do numeru 3/2009, Jan Błoński. Niewcześni. Nowocześni

Antropologia literatury - kulturowa teoria literatury - poetyka doświadczenia

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2007 / 6

Refleksja nad szansami i zagrożeniami, jakie teorii literatury stwarza wejście w ścisły związek z dwiema najbardziej ekspansywnymi dziś w humanistyce dyscyplinami: antropologią kulturową i badaniami kulturowymi

Literatura nowoczesna wobec doświadczenia

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2006 / 6

Autor charakteryzuje cztery główne warianty pisarskich poszukiwań, argumentując w konsekwencji na rzecz zasadności rozpatrzenia całej literatury nowoczesnej jako literatury doświadczenia

O przedmiocie studiów literackich - dziś

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Autor zarysowuje generalną sytuację polonistyki literackiej, by omówić jej uwarunkowania i specyfikę

Literatura nowoczesna: cztery dyskursy (tezy)

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2002 / 4

Autor dowodzi, iż literatura nowoczesna kształtuje swe cechy w toku interakcji dyskursów: fikcjonalnego, dokumentalnego, autobiograficznego i eseistycznego

Miłosz wśród prądów epoki: cztery poetyki

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Charakteryzując cztery poetyki Miłosza, Autor podkreśla ich odmienność nie pozwalającą na zredukowanie do jednego nadrzędnego artystycznego stanowiska

Niepewna jasność tekstu i wierność interpretacji. Wokół wiersza Zbigniewa Herberta Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 2000 / 3

Utwór Herberta jako fakt literacki, struktura epifanijna i obiekt hermeneutycznych poczynań interpretatorów

Każdy z nas jest przybyszem. Wzory tożsamości w literaturze polskiej XX wieku

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1999 / 4

Dwuwariantowy model nowoczesnej tożsamości reprezentowany przez strategię zadomowienia Miłosza oraz strategię obcości Gombrowicza

Osoba w nowoczesnej literaturze: spojrzenie wstecz i parę wątpliwości

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Artykuł wstępny postulujący powrót kategorii osoby do teoretycznoliterackiego dyskursu

Literatura polska w cieniu cenzury. (Wykład)

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1998 / 3

Powojenne strategie cenzorskie oraz odmiany mowy ezopowej wobec wzorców ukształtowanych w XIX wieku

Zatargi graniczne

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1997 / 6

Artykuł wstępny do numeru poświęconego zagadnieniom interpretacji i kwestii jej granic

Staropolskie atrakcje

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1997 / 4

Artykuł wstępny do numeru Gry ze staropolszczyzną

Poetyka epifanii a modernizm (od Norwida do Leśmiana)

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1996 / 4

O regułach konstruowania nowoczesnego dyskursu epifanijnego w poezji

Rehabilitowanie wzniosłości

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Artykuł wstępny przybliżający tytułowe, przypomniane przez Lyotarda pojęcie

Michał Głowiński i duch nowoczesności

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Wstęp do numeru dedykowanego Michałowi Głowińskiemu

Sławiński: ironia i maieutyka

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1994 / 4

Wstęp do numeru poświęconego Januszowi Sławińskiemu

Tropy ja. Koncepcje podmiotowości w literaturze polskiej ostatniego stulecia

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1994 / 2

Modele podmiotowości we współczesnej literaturze polskiej i ich ewolucja

O kanonie, klasykach i arcydziełach

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1993 / 3

Wstęp do numeru poświęcony kanonowi literatury polskiej

Nowaczyński i Brzozowski o Berencie. Inedita z archiwum Przeglądu Tygodniowego

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1992 / 4

Nie publikowane wcześniej rękopisy dwóch wybitnych krytyków

Od polonistyki do komparatystyki (i z powrotem)

Indeks autorów: Ryszard Nycz

Artykuł wstępny rozważający blaski i cienie komparatystyki w badaniu literatury

Zamknięty odprysk świata. O pisarstwie Gustawa Herlinga-Grudzinskiego

Indeks autorów: Ryszard Nycz

O niewzruszalności i odpowiedzialności postawy pisarskiej Herlinga-Grudzińskiego

Nicowanie teorii. Uwagi o poststrukturalizmie

Indeks autorów: Ryszard Nycz

O dwóch nurtach teoretycznych w obrębie poststrukturalistycznego literaturoznawstwa

Jakoś inaczej

Indeks autorów: Ryszard Nycz
Numer: 1990 / 1

Artykuł wstępny do pierwszego numeru Tekstów Drugich

Korzystając ze strony wyrażacie Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. W każdej chwili możecie Państwo zmienić ustawienia cookies a także dowiedzieć się na ich temat więcej. Kliknij tutaj Nie pokazuj więcej tej informacji